Artur Rimbaud, jak wiadomo, wszystko, co najwa\u017cniejsze napisa\u0142 jako nastolatek. Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz swoje najpi\u0119kniejsze wiersze stworzy\u0142 niemal tu\u017c nad grobem. Woody Allen swoje najciekawsze filmy nakr\u0119ci\u0142 lata temu, a teraz \u2013 na staro\u015b\u0107 \u2013 kr\u0119ci rozd\u0119te do granic absurdu spoty reklamowe kolejnych europejskich miast (daj\u0105cych mu kas\u0119 na te przedsi\u0119wzi\u0119cia), do kt\u00f3rych doczepiana jest jaka\u015b ma\u0142o istotna fabu\u0142a. Clint Eastwood przeciwnie \u2013 za m\u0142odu gra\u0142 w spaghetti westernach (kt\u00f3re, cho\u0107 kiczowate, jednak jako\u015b lubi\u0119), re\u017cyserowa\u0142 nieistotne filmy \u2013 a potem, ju\u017c niemal jako emeryt, zyska\u0142 nagle oddech i da\u0142 \u015bwiatowej kinematografii kilka, co najmniej, arcydzie\u0142 (np. \u201eBez przebaczenia\u201d; \u201eCo si\u0119 wydarzy\u0142o w Madison County\u201d).<\/p>\n
W \u015bwiecie tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej zdaj\u0105 si\u0119 funkcjonowa\u0107 dwie szko\u0142y: szybkiego spe\u0142nienia i d\u0142ugiego trwania (tu nieco za Braudelem). R\u00f3wna, d\u0142uga kariera to raczej wyj\u0105tek, jakby fenomen. Oczywi\u015bcie, przedstawicieli tej trzeciej wersji tworzenia te\u017c zda si\u0119 znale\u017a\u0107 ca\u0142kiem sporo, ale\u2026<\/p>\n
Ale, no w\u0142a\u015bnie. Kariery \u201ez pocz\u0105tku\u201d, albo \u201ez ko\u0144ca\u201d \u017cycia wydaj\u0105 si\u0119 bardziej, hm, malownicze. Tym pierwszym przy\u015bwieca gwiazda kaskaderstwa, tym drugim zdumienia (czytelniczego ol\u015bnienia).<\/p>\n
M\u0142odym buntownikom przynale\u017cy zazwyczaj prawo transgresji, kt\u00f3remu ulegamy z podziwem, studiuj\u0105c ich dzie\u0142a. U starych mistrz\u00f3w urzeka nas \u2013 zn\u00f3w zazwyczaj \u2013 m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3rej nam samym brakuje.<\/p>\n
I \u017ca\u0142ujemy te\u017c cz\u0119sto, \u017ce energia m\u0142odo\u015bci, \u015bwie\u017co\u015bci i buntu gdzie\u015b jako\u015b szybko opuszcza naszych ulubie\u0144c\u00f3w; a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czujemy starym mistrzom, kiedy opuszcza ich z czasem wena.<\/p>\n
Nie umiem powiedzie\u0107, kt\u00f3ry scenariusz darz\u0119 wi\u0119ksz\u0105 rewerencj\u0105. Ale \u2013 po namy\u015ble \u2013 chyba ten p\u00f3\u017anego spe\u0142nienia. Bo jednak bunty i niepokorno\u015bci wieku m\u0142odzie\u0144czego wydaj\u0105 si\u0119, no w\u0142a\u015bnie, oczywiste? A obserwowanie p\u00f3\u017anej erupcji talentu \u2013 jako\u015b jednak fascynuj\u0105ce?<\/p>\n
Cho\u0107 te\u017c, przypominam sobie od razu, sarkastyczn\u0105 wypowied\u017a Tadeusza Konwickiego, \u017ce jak kto\u015b pisa\u0107 nie umie, ale z osiem powie\u015bci napisze, to przy dziewi\u0105tej ju\u017c si\u0119 jako\u015b nauczy.<\/p>\n
—<\/p>\n