{"id":188,"date":"2012-07-26T14:13:05","date_gmt":"2012-07-26T12:13:05","guid":{"rendered":"http:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/?p=188"},"modified":"2012-07-26T14:33:14","modified_gmt":"2012-07-26T12:33:14","slug":"dandys-epoki-korporacyjnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/?p=188","title":{"rendered":"Dandys epoki korporacyjnej"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Krzysztof Varga kilka razy ju\u017c przyzna\u0142 \u2013 w rozmaitych wywiadach czy rozmowach \u2013 \u017ce licznych swoich bohater\u00f3w literackich niespecjalnie lubi, bo s\u0105, na sw\u00f3j spos\u00f3b, cz\u0119sto odra\u017caj\u0105cy.<\/p>\n

I chyba tak w\u0142a\u015bnie jest r\u00f3wnie\u017c z Piotrem Augustynem, protagonist\u0105 najnowszej powie\u015bci pisarza pod tytu\u0142em \u201eTrociny\u201d. No bo to niemi\u0142y typ. Malkontent, frustrat, mizantrop. Poza tym tak\u017ce cynik i immoralista \u2013 cho\u0107 jednak staraj\u0105cy si\u0119 rozmaite swe decyzje i postawy jako\u015b tam w kategoriach etycznych opisywa\u0107 czy uzasadnia\u0107. Zatem \u2013 pierwsza przestroga \u2013 nale\u017cy wystrzega\u0107 si\u0119 pochopnych uto\u017csamie\u0144 tego\u017c g\u0142\u00f3wnego bohatera z autorem, oczywi\u015bcie je\u015bli w og\u00f3le kt\u00f3remu\u015b z czytelnik\u00f3w przyjdzie taki pomys\u0142 zbyt szybko do g\u0142owy.<\/p>\n

Ca\u0142a ksi\u0105\u017cka jest w zasadzie monologiem tego\u017c antypatycznego bohatera \u2013 i to raczej monologiem wewn\u0119trznym \u2013 uwi\u0119zionego w poci\u0105gu Inter City relacji Warszawa \u2013 Wroc\u0142aw, kt\u00f3ry to poci\u0105g stoi przez wiele godzin w \u015brodku kompletnie niczym niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105cego si\u0119 pola gdzie\u015b za Poznaniem.<\/p>\n

Monologi \u2013 a zw\u0142aszcza monologi wewn\u0119trzne \u2013 dobrze wychodz\u0105 Krzysztofowi Vardze, by wspomnie\u0107 tylko brawurow\u0105 \u201eTequil\u0119\u201d sprzed ponad 10 lat. \u00d3w wylew frustracji, pretensji \u2013 do \u015bwiata, Polski i siebie samego – jaki tryska spod palc\u00f3w Piotra Augustyna b\u0119bni\u0105cego z pasj\u0105 na klawiaturze s\u0142u\u017cbowego laptopa i spisuj\u0105cego swe opinie, przemy\u015blenia, obserwacje \u2013 \u015bwietnie si\u0119 czyta.<\/p>\n

A poniewa\u017c jest to tekst konfesyjny, znaczy zwierzeniowy, bohater Vargi nie uznaje hamulc\u00f3w autocenzury. Jego w\u0142asna opowie\u015b\u0107 jest mocna, miejscami nadzwyczaj brutalna \u2013 uderzaj\u0105ca w tabu i maj\u0105ca gdzie\u015b zalecenia politycznej poprawno\u015bci.<\/p>\n

Augustyn, pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni pracownik \u015bredniego szczebla jednej z du\u017cych korporacji, kt\u00f3rej siedziba, jak wielu innych podobnych firm, mie\u015bci si\u0119 na warszawskim S\u0142u\u017cewiu (S\u0142u\u017cewie?) Przemys\u0142owym, nie ma z\u0142udze\u0144 \u2013 ani co do siebie, ani \u015bwiata.<\/p>\n

A osobliwie do naszej polskiej to\u017csamo\u015bci, literatury, kultury, obyczajowo\u015bci, religijno\u015bci, sztuki czy w og\u00f3le rozwi\u0105za\u0144 spo\u0142eczno\u015bciowo \u2013 cywilizacyjnych a la Polacca<\/em>.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c wi\u0119c kolokwialnie \u2013 jedzie r\u00f3wno po wszystkim.<\/p>\n

Czyli: po polskim katolicyzmie, kt\u00f3ry on \u2013 cz\u0142owiek ateistyczny z wyboru i \u017cyciowego do\u015bwiadczenia \u2013 widzi paradoksalnie poga\u0144skim, cepeliowym<\/em> i sytuacyjnym; wi\u0119c swoi\u015bcie powierzchownym, hipokrytycznym, zw\u0142aszcza w ludowym, masowym wcieleniu. To, m\u00f3wi\u0105c troch\u0119 j\u0119zykiem Krzysztofa Vargi (wi\u0119c j\u0119zykiem naturalistycznym, nie uchylaj\u0105cym si\u0119 przed skatologi\u0105) \u201enieprzetrawione\u201d do\u015bwiadczenie religijno\u015bci miesza si\u0119 z kompletnym niezrozumieniem \u015bwiata \u2013 zw\u0142aszcza przez starsze pokolenia (wi\u0119c generacje rodzic\u00f3w g\u0142\u00f3wnego bohatera), na kt\u00f3re to niezrozumienie nak\u0142ada si\u0119 jeszcze \u2013 r\u00f3wnie nieprzetrawione \u2013 dziedzictwo PRL-u. Ojciec Piotra Augustyna, ch\u0142op awansowany z mazowieckich op\u0142otk\u00f3w, wierzy w PRL, matka \u2013 raczej w Opatrzno\u015b\u0107 Bosk\u0105. Powiada wi\u0119c bohater w pewnym miejscu swego soliloqium<\/em>, \u017ce prawdziwymi jego rodzicami byli w\u0142a\u015bnie Boska Opatrzno\u015b\u0107 z Polsk\u0105 Ludow\u0105\u2026 Ju\u017c widzimy wi\u0119c, \u017ce istot\u0105 tej opowie\u015bci b\u0119dzie i satyra, i groteska.<\/p>\n

Po kulturze korporacyjnej jedzie<\/em> dalej Krzysztof Varga, po toksycznych relacjach dzieci \u2013 rodzice, po infrastrukturze kraju (z akcentem na infrastruktur\u0119 kolejow\u0105 zw\u0142aszcza), po snobistycznym modelu \u017cycia opartym na kserokopiowaniu egzystencji celebryckiej (je\u015bli to w og\u00f3le egzystencj\u0105 nazwa\u0107 mo\u017cna), po rozbrykanej w kiczu wsp\u00f3\u0142czesnej estetyce i jej polskich wcieleniach, po schy\u0142kowinteligenckiej i pazerno \u2013 prymitywnej ch\u0142opskiej mentalno\u015bci. A nawet po brzydocie Warszawy i mazowieckiego (cho\u0107 nie tylko) pejza\u017cu.<\/p>\n

Piotr Augustyn, jak powiedziano, jest malkontentem i mizantropem \u2013 nie podoba mu si\u0119 zatem prawie nic. Jest wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Polsk\u0105 \u2013 z jej cywilizacyjno \u2013 kulturowo \u2013 polityczn\u0105 inkarnacj\u0105 – zwyczajnie zm\u0119czony. I nienawidzi tego \u015bwiata i tej Polski, tak jak nienawidzi siebie \u2013 bo uleg\u0142 temu \u015bwiatu, i tej Polsce i da\u0142 si\u0119 wpisa\u0107 w model funkcjonowania jednostki w tym\u017ce \u015bwiecie (cho\u0107by akceptuj\u0105c, mimo \u015blad\u00f3w kontestacji, korporacyjny styl pracy).<\/p>\n

Piotr jest jednak tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesnym dandysem: uwra\u017cliwia go pi\u0119kno, kt\u00f3rego poszukuje wok\u00f3\u0142, ale kt\u00f3re znajduje tak naprawd\u0119 tylko w muzyce klasycznej, zw\u0142aszcza barokowej, oferuj\u0105cej mu prze\u017cycia metafizyczne, jakich nic w otaczaj\u0105cym go \u015bwiecie, \u0142\u0105cznie religi\u0105 zaoferowa\u0107 mu nie mo\u017ce\u2026<\/p>\n

Bohater Krzysztofa Vargi przypomina nieco protagonist\u0119 \u201eDnia \u015bwira\u201d Marka Koterskiego czy te\u017c protagonistk\u0119 ksi\u0105\u017cki Bo\u017ceny Keff pod tytu\u0142em: \u201eUtw\u00f3r o matce i ojczy\u017anie\u201d. \u201eTrociny\u201d bowiem to powie\u015b\u0107 zar\u00f3wno rozliczeniowa, jak i krzywe zwierciad\u0142o, przystawione nam wszystkim gombrowiczowskim gestem.<\/p>\n

Przestroga druga zatem \u2013 to nie powie\u015b\u0107 realistyczna, tylko na sw\u00f3j spos\u00f3b zaanga\u017cowana. Zaanga\u017cowana, by tak rzec negatywnie, co j\u0105 odr\u00f3\u017cnia wyrazi\u015bcie od rozmaitych projekt\u00f3w pozytywnego zaanga\u017cowania, b\u0119d\u0105cych dzi\u015b domen\u0105 zw\u0142aszcza lewicowych czy nawet lewackich \u015brodowisk.<\/p>\n

Varga nie jest jednakowo\u017c drugim (trzecim, czwartym itd.) Gombrowiczem i nie aspiruje do takiej \u2013 pretensjonalnej trzeba by rzec – pozycji. Bli\u017cej mu by\u0107 mo\u017ce do Mario Vargas Llosy, kt\u00f3ry w swej wiekopomnej powie\u015bci \u201eRozmowa w Katedrze<\/em>\u201d zadaje pytanie: \u201eCzemu Peru tak si\u0119 skurwi\u0142o?\u201d W \u201eTrocinach\u201d Krzysztof Varga zdaje si\u0119 pyta\u0107 \u2013 cho\u0107 nie wprost, tylko implicytnie – czemu wszyscy dali\u015bmy si\u0119 skurwi\u0107? Czemu pozwolili\u015bmy na skurwienie \u015bwiata?<\/p>\n

To niepokoj\u0105ca i poruszaj\u0105ca powie\u015b\u0107. Dawno temu, zaraz po prze\u0142omie 1989 roku, \u015brodowisko s\u0142ynnego pod\u00f3wczas literackiego pisma \u201eBrulion\u201d postulowa\u0142o, by w debacie publicznej j\u0119zyki prywatne sta\u0142y si\u0119 oficjalnymi. Innymi s\u0142owy \u2013 by\u015bmy m\u00f3wili, co naprawd\u0119 my\u015blimy. Pogl\u0105dy i oceny Piotra Augustyna s\u0105 niekiedy tak brutalne w swej bezkompromisowo\u015bci, \u017ce a\u017c cierpnie sk\u00f3ra. Ale\u017c jak\u017ce prawdziwe s\u0105 w swej jednoznaczno\u015bci! Te wszystkie bezpardonowe zdania wobec rodzic\u00f3w, kt\u00f3rych kultura i rozmaite normy superego ka\u017c\u0105 nam kocha\u0107, te wszystkie brutalizmy wobec ob\u0142udnych postaw, jakie zajmujemy w spo\u0142ecznym bytowaniu, wypowiadane przez Piotra Augustyna! Nie lubi\u0119 go, nie chcia\u0142bym go kiedykolwiek spotka\u0107, mie\u0107 z nim do czynienia, ale \u2013 czytam go zaintrygowany, bo \u2013 wstyd przyzna\u0107 \u2013 jego tyrady chocia\u017cby przeciwko polskiemu teatrowi wsp\u00f3\u0142czesnemu czy kinu, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o rozmaitych innych przejawach pop \u2013 kultury, jako\u015b tam \u2013 cho\u0107 o niepokoj\u0105ce sk\u0105din\u0105d – koresponduj\u0105 z moimi w\u0142asnymi. <\/p>\n

\u201eTrociny\u201d to powie\u015b\u0107 o skarleniu naszej rzeczywisto\u015bci i skarleniu nas samych w tej\u017ce. Ten dandys Piotr Augustyn, kt\u00f3rego da si\u0119 nawet polubi\u0107 mimo jego mizantropii, nie zawaha si\u0119, by wykroczy\u0107 poza wszystkie ludzkie normy, kiedy tylko oceni, \u017ce jego pozycja w \u015bwiecie jest zagro\u017cona. Dokona moralnej transgresji po to, by m\u00f3c dalej pracowa\u0107 na zdobytym stanowisku w korporacji i cieszy\u0107 si\u0119 niema\u0142ymi dochodami, pozwalaj\u0105cymi na cieszenie si\u0119 klasyczn\u0105 muzyk\u0105 jako odtrutk\u0105 za ma\u0142o\u015b\u0107, jaka na co dzie\u0144 jest jego udzia\u0142em. To memento i ostateczna \u2013 dla nas \u2013 przestroga. <\/p>\n

—
\nKrzysztof Varga, Trociny, Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2012 <\/em><\/p>\n

[Tekst ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie na blogu „Raptularz ko\u0144ca czas\u00f3w” <\/a> – Administrator]<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krzysztof Varga kilka razy ju\u017c przyzna\u0142 \u2013 w rozmaitych wywiadach czy rozmowach \u2013 \u017ce licznych swoich bohater\u00f3w literackich niespecjalnie lubi, bo s\u0105, na sw\u00f3j spos\u00f3b, cz\u0119sto odra\u017caj\u0105cy. I chyba tak w\u0142a\u015bnie jest r\u00f3wnie\u017c z Piotrem Augustynem, protagonist\u0105 najnowszej powie\u015bci pisarza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[55,13,56],"class_list":["post-188","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-krzysztof-varfa","tag-recenzja","tag-trociny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=188"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":202,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions\/202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}