{"id":103,"date":"2011-06-15T15:04:56","date_gmt":"2011-06-15T13:04:56","guid":{"rendered":"http:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/?p=103"},"modified":"2011-06-15T15:06:15","modified_gmt":"2011-06-15T13:06:15","slug":"andrzej-franaszek-milosz-biografia-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/?p=103","title":{"rendered":"Andrzej Franaszek „Mi\u0142osz. Biografia”"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Na pocz\u0105tek dwie dobre wiadomo\u015bci. Po pierwsze \u2013 prawie tysi\u0105cstronicowa biografia Czes\u0142awa Mi\u0142osza pi\u00f3ra Andrzeja Franaszka liczy sobie zwartego tekstu \u201ejedynie\u201d nieco ponad siedemset stron (reszta to przypisy i bibliografia – i tak przekraczaj\u0105ce obj\u0119to\u015bci\u0105 niejedn\u0105 prac\u0119 magistersk\u0105 o tw\u00f3rczo\u015bci Noblisty!). Da si\u0119 wi\u0119c ksi\u0105\u017ck\u0119 przeczyta\u0107 kr\u00f3cej ni\u017c w miesi\u0105c, a ci wszyscy, kt\u00f3rzy \u2013 s\u0142ysz\u0105c jak obszerne jest to opracowanie \u2013 ju\u017c ze strachem rezygnowali z wyzwania lektury, powinni zweryfikowa\u0107 w\u0142asne decyzje. Bo \u2013 co trzeba przyzna\u0107 na wst\u0119pie \u2013 czyta si\u0119 prac\u0119 Franaszka znakomicie. Autor odnalaz\u0142 w\u0142a\u015bciwy ton i styl \u2013 umiarkowanie zdystansowany a jednocze\u015bnie swoi\u015bcie empatyczny \u2013 kt\u00f3ry czyni lektur\u0119 naprawd\u0119 prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Po drugie \u2013 i w nawi\u0105zaniu do powy\u017cszej diagnozy – na szcz\u0119\u015bcie nie jest to \u201ebiografia \u015bledcza\u201d (jak chocia\u017cby s\u0142ynna rzecz Artura Domos\u0142awskiego o Ryszardzie Kapu\u015bci\u0144skim), tylko \u201ebiografia rozumiej\u0105ca\u201d. Nie ma tu niezdrowej pogoni za skandalem, za ujawnieniem, za demaskacj\u0105 czy demistyfikacj\u0105. Z drugiej strony Franaszek, mimo \u017ce zdradza pod koniec swej opowie\u015bci, i\u017c jest entuzjast\u0105 pisarstwa autora \u201eGdzie wschodzi s\u0142o\u0144ce i k\u0119dy zapada\u201d nie tworzy te\u017c hagiografii \u2013 wszelkie zabiegi idealizacyjne s\u0105 mu obce. W istocie udaje mu si\u0119 znale\u017a\u0107 \u00f3w z\u0142oty \u015brodek pomi\u0119dzy skrajno\u015bciami, by transparentnie snu\u0107 opowie\u015b\u0107 o tw\u00f3rczo\u015bci i \u017cyciu Noblisty. Biograf pozostaje przy tym rzetelny: nie ukrywa i nie zakrywa kwestii niejednoznacznych (dotycz\u0105cych zar\u00f3wno \u017cycia jak i pisarstwa swego bohatera), jednak pisze o nich z pozycji obserwatora \u2013 staraj\u0105c si\u0119 raczej interpretowa\u0107 ni\u017c ocenia\u0107. To wielki walor tej ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy akademicy (nie wszyscy oczywi\u015bcie!) b\u0119d\u0105 nieco kr\u0119ci\u0107 nosem. Bo Franaszek \u0142\u0105czy (inni powiedz\u0105: miesza) porz\u0105dki dyskursu. Przywo\u0142uje listy, a tak\u017ce teksty niepublikowane (maj\u0105c dost\u0119p do archiwum poety ) oraz utwory literackie (osobliwie, i g\u0142\u00f3wnie, wiersze), kt\u00f3re interpretuje \u201edo\u015brodkowo\u201d, to znaczy odnosz\u0105c je w\u0142a\u015bnie do biografii. W polskiej tradycji badawczej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 interpretuje si\u0119 raczej \u201eod\u015brodkowo\u201d – odnosz\u0105c utwory do rzeczywisto\u015bci pozabiograficznej (czyli do rozmaitych: filozoficznych, historycznych, estetycznych kontekst\u00f3w). Koncept, by w utworach literackich dostrzega\u0107 wyt\u0142umaczenie (ilustracj\u0119? prezentacj\u0119?) postaw \u017cyciowych pisarza mo\u017cna z jednej strony t\u0142umaczy\u0107 psychoanalitycznymi sk\u0142onno\u015bciami komentatora, ale z drugiej \u2013 inspiracj\u0105 anglosask\u0105 (na przyk\u0142ad) szko\u0142\u0105 biografistyki.<\/p>\n

W istocie ksi\u0105\u017cka Franaszka to po\u0142\u0105czenie biografii i monografii poetyckiej. Sam autor wskaza\u0142 na t\u0119 cech\u0119 (inni powiedz\u0105: skaz\u0119) – kt\u00f3ra da si\u0119 odczyta\u0107 r\u00f3wnie\u017c jako niepowtarzalny rys kompozycyjny – deklaruj\u0105c w\u0142asny, ostateczny zamiar: \u201eWiesz dobrze, \u017ce na temat tak zwanego dzie\u0142a napisano ju\u017c Himalaje tekst\u00f3w, nie dodasz tu wiele, to jego Zycie, bez por\u00f3wnania mniej znane, frapuj\u0105ce, niezwyk\u0142e, jest Twoj\u0105 opowie\u015bci\u0105 \u2013 musia\u0142em sobie w ko\u0144cu powiedzie\u0107.\u201d Co z tej metody wynika? Zapewne jaka\u015b konfuzja dla fachowc\u00f3w (badaczy literatury) ale te\u017c frajda czytelnicza. Bo nie ma co kry\u0107: ksi\u0105\u017cka Franaszka to \u201ejazda obowi\u0105zkowa\u201d dla wszystkich tych, kt\u00f3rzy zainteresowani s\u0105 \u017cyciem i dzie\u0142em Mi\u0142osza. Zar\u00f3wno mi\u0142o\u015bnik\u00f3w jego pisarstwa, jak i tych, kt\u00f3rzy zamierzaj\u0105 pog\u0142\u0119bi\u0107 w\u0142asne studia nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 pisarza. \u015amiem twierdzi\u0107, \u017ce to ju\u017c pozycja, dla jednych i drugich, kanoniczna.<\/p>\n

Jest wszak\u017ce jedno \u201eale\u201d. Wyra\u017anie wida\u0107 pewn\u0105 dysproporcj\u0119 w kszta\u0142cie ksi\u0105\u017cki. Opracowanie Franaszka jest nadzwyczaj wnikliwe, drobiazgowe \u2013 mo\u017cna by rzec \u2013 i uwa\u017cne, je\u015bli idzie o czasy \u201eprzed Noblem\u201d. Lata ostatnie \u017cycia i pisarstwa autora \u201eZniewolonego umys\u0142u\u201d to raczej skr\u00f3t i zarys. Rozumiem, \u017ce to efekt presji, by biografia Czes\u0142awa Mi\u0142osza pojawi\u0142a si\u0119 w roku jubileuszowym, w momencie celebracji. Oznacza to jednak, \u017ce dzie\u0142o wymaga rozwini\u0119cia, cho\u0107by w kolejnej rozszerzonej edycji. Bo we\u017amy chocia\u017cby takie zdanie Franaszka traktuj\u0105ce o aktywno\u015bciach Czes\u0142awa Mi\u0142osza w latach 90. XX wieku: \u201e\u2026udziela\u0142 wywiad\u00f3w, bra\u0142 udzia\u0142 w audycjach radiowych i programach telewizyjnych, wypowiada\u0142 si\u0119 w filmach dokumentalnych, uczestniczy\u0142 w promocjach, publicznych dyskusjach, przygotowywa\u0142 dziesi\u0105tki wyk\u0142ad\u00f3w, fundowa\u0142 i przyznawa\u0142 w\u0142asn\u0105 nagrod\u0119 literack\u0105, wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 kolejne ameryka\u0144sko \u2013 polskie seminaria poetyckie, patronowa\u0142, upomina\u0142 si\u0119 o pami\u0119\u0107 o zmar\u0142ych poetach, wynajdowa\u0142 i nag\u0142a\u015bnia\u0142 ksi\u0105\u017cki m\u0142odych pisarzy.\u201d Ile\u017c tu w\u0105tk\u00f3w, problem\u00f3w, zjawisk! \u017beby tylko przybli\u017cy\u0107 kilka: autor \u201eTrzech zim\u201d bra\u0142 bardzo aktywny udzia\u0142 w tamtych czasach w gor\u0105cej dyskusji nad (domniemanym?) odradzaniem si\u0119 idei endeckich, staj\u0105c, na \u0142amach, cho\u0107by \u201eGazety Wyborczej\u201d w gronie tych, kt\u00f3rzy przed owym (domniemanym?) renesansem my\u015bli narodowo \u2013 demokratycznej przestrzegali. A dzia\u0142alno\u015b\u0107 promocyjna? Przecie\u017c gdyby nie artyku\u0142 Mi\u0142osza o powie\u015bci Tomka Tryzny pod tytu\u0142em \u201ePanna Nikt\u201d (jako o pierwszej polskiej ksi\u0105\u017cce postmodernistycznej \u2013 sk\u0105din\u0105d to mocno kontrowersyjna teza), nikt by o tej powie\u015bci tak naprawd\u0119 nie us\u0142ysza\u0142, a Andrzej Wajda nie nakr\u0119ci\u0142by (nieudanego, niestety) filmu opartego na kanwie jej fabu\u0142y. O tym wszystkim chcia\u0142oby si\u0119 przeczyta\u0107 wi\u0119cej, tak samo jak chcia\u0142oby si\u0119 dowiedzie\u0107 o \u017cyciu osobistym Noblisty, o jego ma\u0142\u017ce\u0144stwie z Carol \u2013 przynajmniej w stopniu tak szczeg\u00f3\u0142owym (i jednocze\u015bnie \u2013 tak wywa\u017conym), jak opisane zosta\u0142o pierwsze ma\u0142\u017ce\u0144stwo Mi\u0142osza i jego artystyczno \u2013 publicystyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201eprzed Noblem\u201d.<\/p>\n

Nadmierne narzekania by\u0142yby wszak\u017ce grzechem. Andrzej Franaszek podj\u0105\u0142 si\u0119 doprawdy wielkiego wyzwania i \u2013 trzeba przyzna\u0107 \u2013 podo\u0142a\u0142 mu. Biografia ma imponuj\u0105cy wymiar i trzeba pochyli\u0107 si\u0119 w podziwie dla pracowito\u015bci i warsztatu autora.<\/p>\n

No dobrze, ale jaki Mi\u0142osz wy\u0142ania si\u0119 z kart tej jak\u017ce obszernej ksi\u0105\u017cki? Przede wszystkim biografia Franaszka obala spo\u0142ecznie potoczny mit o autorze \u201eTraktatu poetyckiego\u201d jako o dziecku szcz\u0119\u015bcia i cz\u0142owieku nieustannego sukcesu. Passusy o okresach biedy czy te\u017c prawdziwej n\u0119dzy (przedwojennej czy emigracyjnej \u2013 we Francji); fragmenty o rozmaitych dramatach osobistych i rodzinnych (choroba i \u015bmier\u0107 pierwszej \u017cony, \u015bmier\u0107 drugiej, choroba psychiczna m\u0142odszego syna Piotra) wywieraj\u0105 na czytelniku wielkie wra\u017cenie. Zw\u0142aszcza, \u017ce \u2013 jak si\u0119 rzek\u0142o \u2013 Franaszek niczego nie zdaje si\u0119 ukrywa\u0107, jednocze\u015bnie pisz\u0105c o sprawach dra\u017cliwych w spos\u00f3b tyle\u017c taktowny, co obiektywny. Podobnie rzeczy si\u0119 maj\u0105, gdy podejmuje kwestie w biografii Mi\u0142osza zagmatwane, niejasne i nie do ko\u0144ca jeszcze wyja\u015bnione, jak cho\u0107by sprawa litewskiego paszportu okupacyjnego, okoliczno\u015bci wyboru emigracyjnej drogi na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych czy te\u017c relacji \u2013 co tu kry\u0107 \u2013 romansowych poety z rozmaitymi, cz\u0119sto publicznie znanymi, kobietami.<\/p>\n

Czes\u0142aw Mi\u0142osz jawi si\u0119 zatem w tej biografii jako pe\u0142nokrwisty cz\u0142owiek i subtelny, intelektualny pisarz. Zmagaj\u0105cy si\u0119 z licznymi, na og\u00f3\u0142 do\u015b\u0107 wysublimowanymi (filozoficznie, egzystencjalnie, religijnie) dylematami w swej tw\u00f3rczo\u015bci, ale tak\u017ce jako kto\u015b, kto stawa\u0142 w realnym \u017cyciu wobec naprawd\u0119 powa\u017cnych konkretnych problem\u00f3w. Ksi\u0105\u017cka Franaszka to rzecz o cz\u0142owieku niebagatelnym, kt\u00f3rego \u017cycie mo\u017ce by\u0107 \u2013 dla nas czytaj\u0105cych \u2013 nauk\u0105. Je\u015bli tylko dobrze, uwa\u017cnie i rozumiej\u0105co j\u0105 przeczytamy.<\/p>\n

Tekst – pierwotnie opublikowany na macierzystym blogu Jaros\u0142awa Klejnockiego „Raptularz ko\u0144ca czas\u00f3w”<\/a> – w nieco zmienionej formie ukaza\u0142 si\u0119 w czerwcowym wydaniu magazynu „Nowe ksi\u0105\u017cki” [Administrator]<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tek dwie dobre wiadomo\u015bci. Po pierwsze \u2013 prawie tysi\u0105cstronicowa biografia Czes\u0142awa Mi\u0142osza pi\u00f3ra Andrzeja Franaszka liczy sobie zwartego tekstu \u201ejedynie\u201d nieco ponad siedemset stron (reszta to przypisy i bibliografia – i tak przekraczaj\u0105ce obj\u0119to\u015bci\u0105 niejedn\u0105 prac\u0119 magistersk\u0105 o tw\u00f3rczo\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[10,12,11,13],"class_list":["post-103","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-andrzej-franaszek","tag-biografia","tag-milosz","tag-recenzja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=103"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions\/106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/klejnocki.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}